Je dochter van tien downloadt een spelletje. Een melding verschijnt: ‘Deze app wil je locatie gebruiken.’ Ze tikt op ‘Toestaan’ en speelt verder. Wat er daarna gebeurt, ziet ze niet. Jij waarschijnlijk ook niet. Want achter dat ene tikje gaat een keten van bedrijven schuil die je kind nooit heeft gezien en ook nooit zal zien. Bedrijven die haar locatiegegevens verzamelen, combineren en doorverkopen. Dit artikel legt uit hoe die keten werkt, waarom kinderdata extra waardevol is voor datamakelaars, en welke instellingen je vandaag nog kunt aanpassen.
Van één tik naar een heel netwerk
Een app zelf verzamelt zelden data in isolatie. De meeste gratis apps bevatten zogenoemde SDK’s: kleine stukjes software van externe bedrijven die in de app zijn ingebouwd. Denk aan een advertentie-SDK van een reclametechnologiebedrijf, een analytics-SDK die bijhoudt hoe lang je kind welk scherm bekijkt, en soms een locatie-SDK die op de achtergrond continu positiedata doorstuurt.
Die locatiegegevens van je kind reizen dan langs drie lagen. Eerst naar het advertentienetwerk, dat de data gebruikt om gerichte reclame te tonen. Dan naar analytics-bedrijven, die gedragspatronen in kaart brengen. En uiteindelijk naar datamakelaars: bedrijven die profielen bouwen, aggregeren en verkopen aan wie er maar voor betaalt. Je kind heeft nog nooit van deze bedrijven gehoord. Jij trouwens waarschijnlijk ook niet.
Waarom kinderprofielen zo waardevol zijn
Locatiegegevens van kinderen zijn voor datamakelaars bijzonder interessant, en niet omdat kinderen zulke boeiende plekken bezoeken. Het gaat om voorspelbaarheid. Een kind van acht dat elke dag dezelfde route loopt naar school, sport op dinsdagavond en elke zaterdag naar dezelfde supermarkt gaat: dat is een profiel met een lange toekomst. Hoe jonger het kind, hoe langer de commerciële waarde van dat profiel meegaat. Bewegingspatronen die nu worden opgebouwd, kunnen tien of vijftien jaar later nog worden gebruikt voor targeting.
Controleer welke apps nu locatietoegang hebben
Voordat je iets aanpast, is het slim om eerst in kaart te brengen wat er al toegang heeft. Dat doe je zo:
Op iPhone of iPad (iOS):
Stap 1: Open ‘Instellingen’ en tik op ‘Privacy en beveiliging’.
Stap 2: Tik op ‘Locatievoorzieningen’.
Stap 3: Blader door de lijst. Je ziet per app of de toegang is ingesteld op ‘Nooit’, ‘Bij gebruik van de app’ of ‘Altijd’.
Op Android:
Stap 1: Open ‘Instellingen’ en ga naar ‘Privacy’ (of ‘Beveiliging en privacy’, afhankelijk van het merk).
Stap 2: Tik op ‘Machtigingsbeheer’ en vervolgens op ‘Locatie’.
Stap 3: Je ziet een lijst van apps met hun toegangsniveau.
Het verschil tussen ‘altijd’, ‘bij gebruik’ en ‘nooit’
Dit is een instelling die veel ouders verkeerd begrijpen. ‘Altijd’ betekent dat een app je locatie kan bijhouden zelfs als je kind de app helemaal niet gebruikt, ook midden in de nacht. ‘Bij gebruik van de app’ beperkt dit tot momenten dat de app open staat. ‘Nooit’ blokkeert toegang volledig, maar kan betekenen dat een functie niet meer werkt.
Advies: zet alle apps die geen navigatie of iets vergelijkbaars doen op ‘Bij gebruik’ of ‘Nooit’. Een spelletje heeft geen enkele reden om ’s nachts de locatie van je kind bij te houden.
Precisie-locatie uitzetten: de instelling die de meeste ouders missen
Zowel iOS 14 en hoger als Android 12 en hoger bieden een extra optie die veel ouders over het hoofd zien: precisie-locatie. Normaal gesproken geeft een telefoon de exacte GPS-positie door, tot op een paar meter nauwkeurig. Met deze instelling kun je dat terugbrengen tot een grove schatting van een paar kilometer.
Op iPhone vind je dit bij elke app afzonderlijk onder ‘Locatievoorzieningen’: zet de schakelaar ‘Precieze locatie’ op uit. Op Android zoek je bij de locatie-instellingen per app naar ‘Gebruik precieze locatie’. Voor de meeste apps, inclusief spelletjes en sociale media, is er absoluut geen reden om de exacte locatie te kennen.
Reclame-ID blokkeren: verbreek de koppeling
Locatiedata wordt extra gevaarlijk als het aan een persoonsprofiel wordt gekoppeld, net zoals andere persoonsgegevens die criminelen voor identiteitsdiefstal van kinderen kunnen misbruiken. Dat gebeurt via een reclame-ID: een uniek nummertje dat aan het apparaat is verbonden. Door dit te resetten of te blokkeren, maak je het voor datamakelaars veel moeilijker om locatiedata te koppelen aan het profiel van je kind.
Op iPhone: ‘Instellingen’, dan ‘Privacy en beveiliging’, dan ‘Apple Advertising’, en schakel gepersonaliseerde advertenties uit. Op Android ga je naar ‘Instellingen’, ‘Google’, ‘Advertenties’, en kies je voor ‘Advertentie-ID verwijderen’. Dit is een van de effectiefste stappen die weinig mensen zetten.
Lees het privacylabel voordat je een app installeert
Zowel de App Store als Google Play tonen tegenwoordig wat een app met je data doet. In de App Store heet dit het ‘privacylabel’, bij Google Play de ‘dataveiligheidskaart’. Zoek specifiek naar de categorie ‘Locatie’ en let op of er staat dat data wordt gedeeld met derden. Een spelletje dat locatiedata deelt met advertentiepartners heeft dat echt niet nodig voor de gameplay.
Wat Google Family Link en Apple Screentime wel en niet doen
Beide tools geven je als ouder enige controle, maar hun focus ligt elders. Family Link en Screentime zijn vooral bedoeld voor schermtijd, app-downloads en inhoudfilters. Ze blokkeren niet automatisch het doorgeven van locatiedata aan externe SDK’s. Family Link toont wel de locatie van het kind aan de ouder, maar dat staat los van wat apps zelf met die data doen. Je moet de locatie-instellingen dus echt zelf controleren, ook als je Family Link of Screentime gebruikt.
Wanneer een VPN helpt en wanneer niet
Een VPN verbergt het IP-adres van het apparaat. Dat is nuttig voor bepaalde vormen van tracking, maar lost het probleem van locatiegegevens van kinderen die via apps worden gedeeld niet op. Als een app via GPS de positie doorstuurt naar een SDK, gaat die data er gewoon doorheen, VPN of niet. Een VPN is geen vervanging voor het aanpassen van locatie-instellingen.
Vijf instellingen die je vandaag nog kunt aanpassen
- Zet alle apps die geen navigatie doen op ‘Bij gebruik’ of ‘Nooit’ voor locatietoegang.
- Schakel precisie-locatie uit voor alle apps waarbij het niet strikt nodig is.
- Verwijder of reset de reclame-ID op het apparaat van je kind.
- Controleer bij elke nieuwe app het privacylabel of de dataveiligheidskaart voordat je op ‘Installeren’ tikt.
- Zet locatietoegang voor apps die je kind niet meer gebruikt volledig op ‘Nooit’, of verwijder de app.
Dit kost je in totaal misschien twintig minuten. Dat staat in geen verhouding tot de jaren dat die data anders rondgaat in systemen die jij en je kind nooit zullen zien.
De keten van app naar SDK naar datamakelaar draait elke dag, ook op dit moment. Met een paar gerichte instellingen kun je een groot deel van die stroom afknijpen, zonder dat je kind zijn favoriete apps kwijtraakt. Begin met de precisie-locatie en de reclame-ID. Die twee stappen alleen al maken een merkbaar verschil. En als die melding de volgende keer verschijnt, weet je precies wat er achter dat ene tikje zit.
